De machine draait door - het hart trekt zich terug

Voor wie luistert naar wat zichzelf verzwijgt

Er zijn wetten in dit vak. Ze staan nergens, maar iedereen kent ze. Je hoort impact te maken, overtuigend te zijn, verandering teweeg te brengen. Het is de taal van effect, resultaat, evidence-based, ‘doorpakken’. En zolang die taal klopt met je binnenwereld, is er niets aan de hand.

Maar wat als je voelt dat het niet meer klopt?

Wat als je beseft dat je bent gaan praten zoals het systeem praat? Dat je organisaties helpt ‘mensgerichter’ te worden met taal die juist de mens onzichtbaar maakt? Wat als je niet meer begeleidt vanuit overtuiging, maar vanuit een draaiboek dat past bij de vergadertaal van het moment?

Dan ben je niet alleen. Dan ben je ergens diep vanbinnen nog wakker. En dat is een hoopvol begin.

Want het is niet alleen een persoonlijke ervaring, dit ongemak. Het is systemisch. Het zit in het water waarin we, als waren we vissen, zwemmen, in de modellen die we herhalen, in de seminars waar we spreken. De mens is uit de organisatie geglipt, vervangen door gedrag, competentie en HR. Verandering is een project geworden, geen proces. Leiderschap een profiel, geen relatie. Alles moet kunnen, maar het moet vooral sneller.

In de taal van het huidige organisatiedenken en veel van het advieswerk dat zich eraan spiegelt, is ‘betekenis’ vervangen door ‘zin’ en dat is vervangen door ‘zinvol’ of ‘nut’. Betekenis is opgevouwen tot meetbaarheid. Wat zich niet laat tellen, telt niet mee. En wie zich daar niet toe verhoudt, verdwijnt uit beeld, begeeft zich buiten de orde. De adviseur dreigt zo de priester van een nieuwe leegte te worden: iemand die professionele rituelen begeleidt om te maskeren dat we het contact met het wezenlijke kwijt zijn.

De vraag is niet of je hierin mee bent gegaan. De vraag is of je het nog voelt.

Zacht verzet begint daar. Bij het ongenoegen dat niet te groot is om te hanteren, maar te intiem om te negeren. Het begint bij de adviseur of organisatiekundige die zichzelf niet langer dwingt tot congruentie met een verhaal waar hij of zij stilletjes van vervreemdt. Niet uit frustratie, maar misschien uit geweten. Niet om het beter te weten, maar om het beter te voelen.

Dat verzet hoeft geen naam te hebben. Het hoeft niet onderbouwd te worden met een nieuwe methodiek of uitgelegd te worden in termen van rendement. Het begint in het gesprek waar je besluit een andere vraag te stellen, een andere mededeling te doen. Waar je een term niet gebruikt. Waar je zegt: ik weet het niet en dat is precies waarom ik hier ben. Omdat er iets is dat of iemand is die om aandacht vraagt, niet om een plan.

Zacht verzet is het weigeren om jezelf langer te reduceren tot deskundigheid, als dat betekent dat je afstand moet doen van je mens-zijn. Het is durven vertrouwen op de waarde van aanwezigheid. Van aandacht. Van het niet-juiste antwoord, op het juiste moment gesteld. Het is de durf om temidden van managementtaal het woord ‘waarachtig’ te gebruiken. En te voelen hoe stil het dan wordt in de ruimte.

Niet omdat je de waarheid bezit, maar omdat je niet langer bereid bent om deze af te kopen met adviescapaciteit.

Inner Landscape Series No. 12 — Where the Hills Turn Inward, Ellis ‘Monk’ Baxter

Wat nu nodig is in organisaties is niet de zoveelste theorie, aanpak of tool. Wat nodig is, is dat iemand zich herinnert wat het betekent om niet te hoeven presteren om waardevol te zijn. Om bij te dragen zonder eerst te bewijzen waarom. Om verantwoordelijkheid niet op te vatten als rol, maar als relatie. Relationeel, niet functioneel. Moreel, niet performatief.

Dat is geen zwaktebod. Dat is een daad. Een daad van zachtheid. Van terugkeer. Van thuiskomen bij een beroep dat ooit begon met de wil om bij te dragen aan iets dat groter is dan jezelf, maar kleiner is dan het systeem. Menselijker. Waardig.

‘Het systeem’ (althans zij die daarin zitten, het systeem ‘zijn’) zal dit zacht verzet niet belonen. Het zal het niet begrijpen. Het zal het misschien zelfs verdacht vinden. Want het is niet schaalbaar, niet repliceerbaar, niet procesmatig te borgen. Maar het is waarachtig. En dus werkt het.

Of liever: het wérkt niet. Het leeft.

En het is in die vitaliteit, die keuze om waarachtig mens te zijn in een context die je liever tot functie en functionaris reduceert, dat de mogelijkheid van een andersoortige verandering ligt. Niet gepland. Niet gemanaged. Maar uitgelokt. Uitgelokt door moed, door zachtheid, door innerlijke helderheid.

Dat is verzet. Niet tegen anderen, maar tegen het vergeten van jezelf.

Een verzet dat niets eist, niets claimt, niets schreeuwt

.Alleen fluistert:

je weet dit al. Je wist het altijd al.

Dat zachte innerlijke weten dat weer wakker mag worden.

Dat opnieuw de ruimte vraagt, in je werk, in je taal, in je handelen.

Niet voor de klant. Niet voor de organisatie.

Maar voor jou.

En misschien, als het dan eenmaal uitgesproken is,

ook voor hen.

Jorrit Stevens (drs.)

Spiegel en venster

_______________________

Bovenstaand artikel werd eerder gepubliceerd in Aan de Orde (magazine), editie 9, juli 2025, blz. 6 t/m 8, mede ter aankondiging van de jaarlijkse Impactdag van de Orde van organisatiekundigen en -adviseurs (Ooa) op 19 september 2025 met als thema: VERZET – van behoedzaam tot barricade.

Photo courtesy of Ellis 'Monk' Baxter